Ο Ensoniq ESQ-1, ένας hybrid synth από τα late ’80s, επιστρέφει πλέον στο DAW μέσω της πρώτης και μοναδικής επίσημα εγκεκριμένης emulation της Cherry Audio.
Στην πορεία των χρόνων έχουν περάσει από μπροστά μας δεκάδες synthesizers, ψηφιακά, analog και hybrid. Κάποια έγιναν θρύλοι, όπως τα Juno, Prophet-5, Jupiter-8 και Minimoog. Άλλα έμειναν λίγο πιο έξω από το κεντρικό spotlight, παρότι σήμερα αντιμετωπίζονται ως κλασικά και πολλοί θα ήθελαν να τα δουν να επιστρέφουν σε σύγχρονη μορφή.
Πολλά vintage synths έχουν ήδη αποκτήσει emulations, όμως αρκετοί ακόμη περιμένουν τη δική τους αναβίωση. Η Cherry Audio έφερε ξανά στη ζωή έναν από αυτούς τους ιδιαίτερους τίτλους της δεκαετίας του ’80 ως software: τον Ensoniq ESQ-1 του 1986. Και ναι, πρόκειται για την πρώτη πραγματική emulation που έχει γίνει ποτέ.
Η ανάπτυξη έγινε σε συνεργασία της Cherry Audio με την Creative Technology, η οποία κατέχει σήμερα την πνευματική ιδιοκτησία της Ensoniq.
Χάρη σε αυτή την επίσημη έγκριση και άδεια, το νέο virtual instrument μπορεί να φέρει το όνομα Ensoniq ESQ-1 και να προσφέρει και τα αυθεντικά waveforms.
Disclaimer: Δεν έχω στην κατοχή μου έναν Ensoniq ESQ-1, ούτε είχα ποτέ την ευκαιρία να τον παίξω για μεγάλο διάστημα. Είναι από εκείνα τα synths που σπάνια φτάνουν στα χέρια μου, οπότε δεν μπορώ να κρίνω με απόλυτη βεβαιότητα πόσο πιστά αποδίδεται το original.
Πώς αλλάζει το interface
Ο αυθεντικός Ensoniq ESQ-1 του 1986 δεν φημιζόταν ακριβώς για το πιο φιλικό user interface. Knobs δεν υπήρχαν, και όλα βασίζονταν σε πολλά buttons, δύο data sliders και μια κεντρική οθόνη που σε έβαζε σε αρκετό menu diving.
Ίσως γι’ αυτό το synth δεν μπήκε ποτέ πραγματικά στη λίστα των προσωπικών μου must-have. Στην Cherry Audio έκδοση όμως, το software interface αλλάζει εντελώς το programming experience του ESQ-1.
Όλα τα controls βγαίνουν μπροστά και οργανώνονται σε πέντε sections: play, edit, modulation, envelopes και sequencer. Στην πράξη είναι επτά, αν μετρήσεις και το keyboard και το multi-FX section. Όπως και στα υπόλοιπα plugins της CA, μπορείς πολύ εύκολα να κρύψεις το keyboard.
Analog meets digital
Το Ensoniq ESQ-1 της Cherry Audio είναι ένα stereo dual-layer instrument με έως και 32 polyphonic voices ανά layer, split και stack modes και ανεξάρτητο έλεγχο. Σε σχέση με τις 8 φωνές polyphony του hardware, η διαφορά είναι μεγάλη.
Κάθε layer λειτουργεί ως πιστή αναπαράσταση του Ensoniq ESQ-1, με τρεις oscillators και sample-based DNA. Δεν υπάρχει waveform generation μέσω αλγορίθμου. Όπως και στο hardware, χρησιμοποιεί sample-based waveforms, από analog-style μέχρι πιο raw digital.
Αυτά τα waveforms ήταν αποθηκευμένα στο EPROM και συνέβαλαν σημαντικά στον συνολικό χαρακτήρα του ήχου. Μέσω της συνεργασίας με τον σημερινό owner της Ensoniq, η Cherry Audio μπορεί να προσφέρει όλα αυτά τα εμβληματικά waveforms και στο plugin.
Οι δυνατότητες παραμετροποίησης ανά oscillator είναι αρκετά περιορισμένες: octave, semitone και fine. Υπάρχουν επίσης δύο oscillator modulation slots και ένα modeled VCA (DCA), επίσης με δύο mod slots. Sync μεταξύ OSC1 και OSC2 είναι εφικτό, όπως και AM modulation, αλλά όχι PWM.
Εκεί όπου άλλα synths δίνουν περισσότερες επιλογές χειρισμού, εδώ χρειάζεται να δουλέψεις πολύ με συνδυασμούς waveforms ή με τα mod slots για πιο σύνθετα αποτελέσματα. Πολλά waveforms έχουν έντονο χαρακτήρα και, όταν τα αναμειγνύεις, προκύπτουν πολύ gritty, Lo-Fi υφές.
Κάθε oscillator περνά επίσης από ένα modeled DCA (digital VCA), το οποίο επηρεάζει και τον ήχο. Παράλληλα λειτουργεί και ως mixer, από όπου το σήμα οδηγείται στο φίλτρο.
Το Curtis filter
Η Cherry Audio μοντελοποίησε με προσοχή το αναλογικό lowpass filter Curtis CEM3379, μαζί με όλες τις ιδιαίτερες ηχητικές του αποχρώσεις. Συνδυάζει filter, amplifier και panning σε ένα και μόνο chip.
Είναι γνωστό για τον bright, brassy, cutting και επιθετικό χαρακτήρα του, που ταιριάζει πολύ σε αυτά τα sample-based waveforms. Το plugin πηγαίνει μάλιστα ένα βήμα παραπέρα από το original, προσθέτοντας 2-pole lowpass, καθώς και επιλογές για high-pass και band-pass filter.
Τα controls είναι λιτά: cutoff, resonance, key tracking και δύο modulation slots. Ακόμη κι αν δεν μπορώ να το συγκρίνω μέχρι την τελευταία λεπτομέρεια με το hardware, η emulation μου επιστρέφει αυτόν τον χαρακτηριστικό biting χαρακτήρα.
Modulation που ξεφεύγει από τα συνηθισμένα
Πολλά vintage synths αυτής της εποχής βασίζονταν σε κλασικά ADSR envelopes ή σε ελαφρώς τροποποιημένες εκδοχές τους. Ο Ensoniq ESQ-1 ακολούθησε διαφορετική προσέγγιση, δίνοντας τέσσερα envelopes ανά voice με οκτώ ρυθμιζόμενα stages.
Προσφέρει τέσσερα διαφορετικά levels, L1, L2, L3, L4, και times, T1, T2, T3, T4, ώστε να χτίζεις σύνθετα evolving sounds που αλλάζουν δραματικά στον χρόνο. Αυτό δεν είναι εφικτό με τα ADSR envelopes, τα οποία επιτρέπουν μόνο πιο βασικό fade in και fade out.
Παράλληλα, το Cherry Audio Ensoniq ESQ-1 διαθέτει τρία multi-wave LFOs με tri, saw, square και noise, μαζί με δύο ρυθμιζόμενα levels και delay. Και εδώ, δεν μιλάμε για συνηθισμένα LFOs.
Επιπλέον, υπάρχουν performance-oriented modulators όπως velocity, channel aftertouch, polyphonic aftertouch και MPE, που μπορούν να χρησιμοποιηθούν για να ζωντανέψουν τις παραμέτρους.
Ένα εύχρηστο vintage-inspired 4-slot modulation matrix διαχειρίζεται το modulation engine με 41 sources και 85 destinations. Η λειτουργία click-to-assign επιτρέπει γρήγορο mapping των παραμέτρων στους αντίστοιχους modulators.
Για πιο προχωρημένο modulation workflow, μπορείς ακόμη να τοποθετήσεις και έναν modifier ανάμεσα στο destination και το source. Τέσσερα macros, ένα για κάθε mod channel, δίνουν επιπλέον hands-on έλεγχο.
Το modulation στο plugin του Ensoniq ESQ-1 μόνο απλό δεν είναι. Είναι ισχυρό και ικανό να δημιουργήσει πολύ όμορφες, εξελισσόμενες κινήσεις, αλλά θέλει λίγο χρόνο για να το συνηθίσεις. Όπως και να έχει, δεν πρόκειται για τα κλασικά bread-and-butter ADSR envelopes.
Refinements με multi-FX
Στο κάτω μέρος του synth υπάρχει ένα multi-FX processor section με τρία ανεξάρτητα channels: layer 1, layer 2 και global. Κάθε ένα είναι ανεξάρτητο, διαθέτει πέντε freely assignable FX slots και ένα assignable LFO.
Το FX menu παραμένει ίδιο, και η Cherry Audio χρησιμοποιεί ξανά τους ίδιους αλγόριθμους που εμφανίζονται και στα προηγούμενα plugins της. Συνολικά υπάρχουν 20 διαφορετικά effects modules, μεταξύ των οποίων digital delay, flanger & chorus, το custom galactic reverb της Cherry και το DCO chorus.
Δεν υπάρχουν πολλά να προστεθούν εδώ. Το κομμάτι αυτό είναι συνεπές σε κάθε νέα κυκλοφορία της CA. Ο ήχος και η λειτουργικότητα είναι πειστικά. Μου αρέσει ότι μπορείς να modulate-άρεις παραμέτρους με dedicated LFO ανά channel και να αποθηκεύεις effect chains.
Ωστόσο, το modulation παραμένει περιορισμένο σε μία σταθερή παράμετρο ανά FX. Το ίδιο έχω επισημάνει και σε άλλες κυκλοφορίες. Θα ήταν πολύ χρήσιμο να υπάρχει η ίδια ελευθερία mapping που υπάρχει και στο κανονικό modulation.
Sounds in motion
Στο modulation σκέλος, το Ensoniq ESQ-1 της Cherry Audio είναι πραγματικό workhorse με τα τέσσερα multi-stage envelopes, τα τρία LFOs και πολλά ακόμη. Για όσους θέλουν να βάλουν επιπλέον κίνηση στα sounds τους, περιλαμβάνει επίσης ενσωματωμένο arpeggiator, sequencer και motion sequencer.
Ο arpeggiator βρίσκεται κάτω από τα δύο synth layers και μπορεί να δρομολογηθεί ελεύθερα. Μπορείς να κάνεις arp σε ένα μέρος ή και στα δύο ταυτόχρονα, σε διαφορετικά rates. Περιλαμβάνει τα κλασικά χαρακτηριστικά, όπως διάφορες κατευθύνσεις αναπαραγωγής, hold, εύρος 1-4 οκτάβες, speed control και swing.
Πρόσθετα στοιχεία όπως διαφορετικά arpeggio patterns, probability (chance), feel και άλλα δίνουν πιο οργανικό και απρόβλεπτο χαρακτήρα στα arpeggios.
Στα δεξιά βρίσκεται ο sequencer με 16 freely programmable steps, τέσσερα patterns, playback directions και επιπλέον δημιουργικά features όπως chance, feel και άλλα. Όπως και στο arp, μπορείς να έχεις ανεξάρτητο sequencer για κάθε layer.
Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα σημεία είναι ο motion sequencer. Αποτελείται από τέσσερα layers, με το καθένα να modulate-άρει ένα macro control. Θα ήταν βέβαια πιο συναρπαστικό να υπήρχαν τέσσερις ελεύθερα assignable παράμετροι, μαζί με τα macros.
Ανάλογα με το πώς προγραμματίζεται, ο motion sequencer μπορεί να δώσει διακριτική κίνηση στο sound, να το κάνει πιο δυναμικό ή να το οδηγήσει σε πλήρη έκρηξη από events. Προσωπικά προτιμώ τις πιο subtle κινήσεις, γιατί κάνουν τον ήχο πιο οργανικό.
Φυσικά, μπορείς να κινηθείς και προς πιο experimental, noisy κατεύθυνση, animating έως και τέσσερις παραμέτρους ταυτόχρονα. Είναι μια πολύ ωραία προσθήκη που σε πάει πέρα από τις δυνατότητες του αρχικού ESQ-1.
Sound design
Πολλοί θα πάρουν το Cherry Audio Ensoniq ESQ-1 για τα vintage, Lo-Fi rattling sounds, όμως άλλοι θα το χρησιμοποιήσουν για να χτίσουν δικούς τους ήχους. Σε σχέση με το hardware, αυτό γίνεται πολύ πιο άνετα και εύκολα.
Από το κουτί του έρχεται με πάνω από 400 professionally-designed presets, ανάμεσά τους και τα original ESQ-1 factory patches, για άμεση έμπνευση.
Στα presets βρίσκεις αμέσως τον εαυτό σου στον κόσμο του ESQ-1. Υπάρχουν basses, leads, pads και FX με εκείνη τη χαρακτηριστική gritty, rattling, lo-fi ηχητική υφή. Το ηχητικό σύμπαν που αγαπήθηκε, προσφέρεται εδώ με αρκετή πιστότητα.
Υπάρχουν επίσης δεκάδες presets που ξεφεύγουν αρκετά από όσα γνωρίζαμε από το original hardware. Ειδικά όταν ο motion sequencer αρχίζει να κινεί τα macros ή όταν δουλεύεις απλώς με δύο layers, το αποτέλεσμα ανοίγει πολύ περισσότερο.
Μην σε αποθαρρύνει το ότι αυτά τα πιο προχωρημένα patches δεν ακούγονται αμέσως σαν κλασικά ESQ-1 patches. Οι νέες λειτουργίες ανοίγουν καινούργιες διαδρομές στο sound design, πάντα με το ίδιο εμβληματικό χαρακτήρα.
Ένα μεγάλο ατού είναι η δυνατότητα να κάνεις import patch και bank SysEx files μέσω drag-and-drop από τον original ESQ-1 ή απευθείας μέσω MIDI από το hardware. Δεν σταματά εκεί: μπορείς επίσης να δημιουργήσεις patches για το hardware, κάνοντάς τα export ως SysEx patch file.
Στο workflow του sound design υπήρχε για μένα ένα βασικό θέμα: το πολύ υψηλό volume του engine. Δεν είναι καινούργιο, το έχω δει και σε άλλα plugins της CA. Ακόμη και με σχετικά μικρές ρυθμίσεις έντασης, φτάνεις γρήγορα σε clipping points.
Ευτυχώς, στα πρόσφατα plugins της Cherry Audio υπάρχει εδώ και καιρό limiter, ο οποίος συνήθως είναι ενεργός. Παρ’ όλα αυτά, χρειάζεται προσοχή ώστε το signal να μην υπερθερμανθεί, κάτι που μου συνέβη αρκετά συχνά.
Διαφορές έντασης ακούγονται και όταν παίζεις τους ήχους dry, χωρίς effects. Το επίπεδο αλλάζει αρκετά ανάλογα με το preset. Θα ήθελα πιο σταθερό level σε όλα τα presets. Όπως ξέρουμε, το loud δεν σημαίνει πάντα καλύτερο.
Συμπέρασμα
Με το Ensoniq ESQ-1, η Cherry Audio κατάφερε να επαναφέρει στη σύγχρονη παραγωγή έναν hybrid κλασικό των late ’80s. Παρ’ όλα αυτά, λόγω έλλειψης του αρχικού hardware, δεν μπορώ να επιβεβαιώσω απόλυτα την 100% πιστότητα.
Ακόμη κι έτσι, το plugin μεταφέρει μεγάλο μέρος του αρχικού χαρακτήρα του ήχου σε σύγχρονα music production systems. Διατηρεί εκείνο το γοητευτικό, Lo-Fi, sizzling, warm ύφος που εξακολουθεί να αγαπιέται από πολλούς.
Τα επιπλέον features, όπως το dual-timbrality και τα multi-FX, λειτουργούν ως ουσιαστικές προσθήκες που αναβαθμίζουν καθαρά το feature set του hardware, μετατρέποντάς το σε ένα σύγχρονο synth. Και το γεγονός ότι προκύπτει από συνεργασία με τον σημερινό owner είναι ένα πολύ θετικό στοιχείο.
Ο Ensoniq ESQ-1 είναι και πάλι εδώ. Όχι ως hardware, αλλά ως μια πολύ καλή emulation με μερικούς μικρούς συμβιβασμούς.
Διαθεσιμότητα
Το Cherry Audio Ensoniq ESQ-1 είναι διαθέσιμο τώρα με τιμή $69. Τρέχει ως standalone και ως VST, VST3, AU και AAX plugin σε macOS, με native υποστήριξη για Apple Silicon και Intel, αλλά και σε Windows.
Επιπλέον, έως τις 30 Ιουνίου στο cherryaudio.com, οι πελάτες μπορούν να αξιοποιήσουν το Cherry Audio “Build Your Own Bundle” promotion. Εκεί μπορούν να επιλέξουν το Pick 3 bundle με $99 αντί για $119 ή το Pick 6 bundle με $149 αντί για $169.
Το Soniq Odysseys preset pack του James Dyson για το ESQ-1, με πάνω από 100 νέα presets και 25 bonus MPE presets, είναι επίσης διαθέσιμο με τιμή $9,99.
